//////

Archive for the ‘Społeczna rola literatury’ Category

PROBLEMY UPOWSZECHNIANIA WIEDZY

Opublikowany przez UNESCO „Annuaire statistiąue 1964” przy­nosi informację, że w większości krajów na świecie więcej niż połowa dzieci i młodzieży w wieku od 5 do 19 lat nie chodzi do szkoły. W roku 1950 w 200 badanych krajach stosunek ten wynosił 59%, zaś w roku 1960      57%, co stanowi dodatni objaw, zwłaszcza jeżeli się uwzględni ogromny przyrost ludności. Z danych UNESCO wynika, że 40% ludzi dorosłych (biorąc ludność świata jako całość) to analfabeci. Równocześnie w ostatnich dziesiątkach lat nastąpił szybki rozwój nauki, co szczególnie dało się zauważyć po II wojnie światowej. Waż­nym więc problemem staje się przygotowanie odpowiednio wykształ­conej i doświadczonej kadry naukowej, jak również wynalezienie od­powiednich dróg organizacji i form upowszechnienia wiedzy wśród najszerszych mas społeczeństwa.

NOWE GAŁĘZIE WIEDZY

Powstały dziesiątki nowych gałęzi wiedzy. Wielokrotnie wzrosła liczba tych ludzi, dla których wiedza stała się powołaniem. Oczywiście wraz z rozwojem nauki i nakładami, jakie państwo w związku z tym ponosi, roishą i zwiększają się szeregi pracowników nauki w różnych dzi edzinach specj alności.W związku z tym zwrócono uwagę na bardzo charakterystyczne zja­wisko, odróżniające naukę w jej aktualnym rozwoju od analogicznych zjawisk w przeszłości. Dawniej nauką zajmowały się jednostki, dziś nad jej problemami pracują legiony ludzi; niegdyś jej postęp wyzna­czały jedynie umysły genialne, dziś, gdy każda niemal dziedzina wiedzy wymaga mnóstwa pomocniczych badań szczegółowych oraz skompli­kowanej częstokroć aparatury, jednostka tylko wstępnie wyznacza kierunek poszukiwań, natomiast konkretne efekty zależą od zorganizo­wanego wysiłku odpowiednio przeszkolonych licznych kadr pracowni­czych.

PARADOKSALNE OKREŚLENIE

Użyto nawet paradoksalnego określenia, że dziś o postępie wie­dzy decydują skoordynowane prace przeciętnych ludzi. Rozwój kultury materialnej, nasycenie życia codziennego coraz bardziej skomplikowa­nymi wytworami nauki i techniki, dalej — potrzeba dostarczania ca­łych legionów ludzi obsługujących przemysł, komunikację, biblioteki, urzędy itd. w sposób odpowiadający dzisiejszemu stanowi tych urzą­dzeń wymaga dwu rzeczy: 1) fachowego przygotowania w konkretnej dziedzinie, 2) odpowiedniego ukształtowania umysłów i nawyków nie­zbędnych do właściwego orientowania się w świecie współczesnym.Z tego wynika, że wykształcenie i odpowiednie przystosowanie nau­kowe jest dziś potrzebne nie tylko nielicznej grupie wysoko kwalifi­kowanych specjalistów, lecz również jest nieodzowne dla przygoto­wania szerokich mas do pracy produkcyjnej w nowoczesnych warun­kach naukowego i technicznego postępu.

ZMIANA ROLI OŚWIATY

Zmienia się w związku z tym rola oświaty, którą zaczyna się traktować jako element produkcji, a nie jako dobro konsumpcyjne. To powoduje kształtowanie się zupełnie no­wej dyscypliny naukowej, jaką jest ekonomika oświaty. y Jesteśmy świadkami przenikania nauki, a szczególnie nauk tech­nicznych, do najodleglejszych zakątków naszego życia. Człowiek dzi­siejszy chce napotykane problemy rozstrzygać, opierając się na naj­nowszych zdobyczach nauki. Współczesne zaś państwo musi doceniać wagę znajomości i stosowania najnowszych osiągnięć nauki dla zapew­nienia właściwego rozwoju ekonomicznego i kulturalnego.Rozwoju wiedzy nie można jednak rozpatrywać jedynie pod kątem zwiększającej się kadry naukowej, ani mierzyć ilością uczelni, pra­cowni, publikacji naukowych czy popularnonaukowych.

UNOWOCZEŚNIENIE FORM

Coraz bardziej zmieniają się i unowocześniają formy oraz sposoby podawania nauki. Rosną szeregi ludzi w wyższym stopniu interesujących się osiągnięcia­mi i zdobyczami nauki we wszystkich jej dziedzinach i uważających ją za swoją „własność”. Pisze o tym Bogdan Suchodolski: „Populary­zacja nauki ma w świecie współczesnym coraz większe znaczenie, i to w kilku zakresach: w zakresie zawodowego dokształcania pozwalają­cego dotrzymać kroiku postępom nauki w działalności zawodowej; w za­kresie działalności obywatelskiej, która w nowoczesnym społeczeństwie wymaga bardziej niż kiedykolwiek dawniej podstaw naukowych, oraz w zakresie kultury osobistej, związanej z poglądem na świat i potrze­bami poznawczymi nowoczesnych ludzi.

WARUNKI I MOŻLIWOŚCI

Warunki i możliwości popula­ryzowania nauki w tych trzech zakresach są różne, jednak we wszy­stkich tych dziedzinach możemy dziś obserwować proces przechodze­nia tzw. popularyzacji nauki na wyższy szczebel, który należałoby — może — określać już innym mianem. Chodzi mianowicie o proces, w którym nauka staje się w znacznie większym stopniu własnością ludzi niż w sytuacjach, w których jest ona tylko popularyzowana”.Wiele towarzystw i instytucji ogólnokrajowych i regionalnych zaj­muje się upowszechnianiem wiedzy, by wyliczyć tu tylko przykłado­wo radio, telewizję czy specjalnie do tego powołane organizacje, jak Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, Towarzystwo Krzewienia Wiedzy Praktycznej, Towarzystwo Szkoły świeckiej, a z regionalnych np. Dol­nośląskie Towarzystwo Oświatowe.

UPOWSZECHNIENIE NAUKI

Upowszechnianie nauki jest również poważnym zadaniem towarzystw naukowych działających pod patrona­tem PAN. Na ten temat pisze Waldemar Rolbiecki: „… w dużej mierze dzięki praktycznym doświadczeniom towarzystw stało się oczywiste, że towarzystwa ogólnonaukowe obecnie nie powinny już zajmować się wszelkim czy też jakimkolwiek upowszechnianiem nauki, lecz jedy­nie upowszechnianiem »na najwyższym poziomie« (a więc np. — lecz nie wyłącznie upowszechnianiem nauki wśród ludzi z wyższym wy­kształceniem, a nawet wśród pracowników nauki), a w zakresie tego najwyższego poziomu tylko tymi jego działami, w których specyficzne możliwości towarzystw naukowych zostaną wykorzystane najlepiej (a więc np. popularyzowanie pewnych zagadnień przez tych uczonych, którzy osobiście nad nimi pracują)”.

FORMY POPULARYZACJI

Wyliczając zaś formy popula­ryzacji stosowane przez towarzystwa naukowe, Rolbiecki podaje: „Do tradycyjnych form upowszechniania nauki przez towarzystwa należą przede wszystkim: dopuszczanie publiczności na naukowe zebrania w to­warzystwie, organizowanie dla niej cyklów odczytów popularnych, wydawanie literatury, a nawet prasy popularnonaukowej…”. Widzimy więc, że nawet towarzystwa naukowe, a więc takie, dla których upow­szechnianie nie jest głównym celem, spełniają to zadanie w poczuciu jego społecznej ważności.Wszystkie te instytucje działają bądź samodzielnie, bądź w oparciu o    rozgałęzioną sieć placówek kulturalno-oświatowych, państwowych, związkowych lub spółdzielczych. Szczegółowa analiza działalności po­pularyzatorskiej wymienionych organizacji wykracza poza ramy ni­niejszej pracy.

WARTO ZWRÓCIĆ UWAGĘ

Warto jednak zwrócić uwagę na ehrakterystyczne zja­wisko, iż szeroko pojęta popularyzacja wiedzy jest tu rozumiana i upra­wiana w trojakim aspekcie: 1) jako informowanie, nauczanie i kształ­cenie (krzewienie wiedzy), 2) wyrabianie orientacji we współczesnym rozwoju nauki oraz kształtowanie postaw naukowego widzenia świata (podawanie wyników badań naukowych), 3. udostępnianie nowych dzie­dzin wiedzy odbiorcom dobrze przygotowanym w innych zakresach (informacja naukowa).Formą niejako pokazowej analizy może być bliższe przyjrzenie się działalności jednej instytucji, mianowicie Oddziału Wojewódzkiego To­warzystwa Wiedzy Powszechnej, i na przykładzie podstawowych form działalności Zarządu Wojewódzkiego tego Towarzystwa przedstawienie metod, zakresu i tematycznych kierunków działania w zakresie popula­ryzacji.

REALIZACJA CELÓW

Statut  Towarzystwa w § 6 określa następująco cel jego działania: „Celem Towarzystwa jest rozwijanie wśród dorosłych działalności oświa­towej i kulturalnej przez wszechstronne upowszechnianie osiągnięć nauki, techniki i isztuki, krzewienie wiedzy oraz przyczynianie się do rozwoju myśli postępowej i wartości moralnych wśród całego społeczeństwa”.Towarzystwo realizuje swoje cele przez rozwijanie rozmaitych form, jak uniwersytety powszechne, odczyty, cykle odczytowe, kursy języko­we itp. Współpracuje z uczelniami, instytucjami i stowarzyszeniami naukowymi, organizacjami kulturalno-oświatowymi i masowymi. Ini­cjuje prace badawczo-naukowe w zakresie oświaty dorosłych, a także — co jest bardzo istotne — działalność wydawniczą o charakterze popu­larnonaukowym oraz upowszechnianie ukazujących się wydawnictw.